Een praktijkvoorbeeld van hoe Bouw! ingezet wordt op een school voor speciaal onderwijs.

Bij Lexima zijn we voortdurend benieuwd naar hoe scholen in de praktijk werken met Bouw!. Zeker wanneer de inzet van het programma opvallend goed is, zoals op de Widdonckschool. Vanuit de data zagen we dat deze so-school het programma bijzonder effectief weet in te zetten. Dat riep de vraag op: hoe krijgen zij dat voor elkaar?

Daarom gingen we in gesprek met intern begeleider Marlie, om te ontdekken welke keuzes, routines en afspraken bijdragen aan dit succes. Opvallend is dat de Widdonckschool Bouw!, vanaf midden groep 2, inzet bij alle leerlingen in die groep en het, ondanks deze ruime inzet, organisatorisch lukt om de praktische organisatie goed neer te zetten.

Hoewel wij vanuit Lexima adviseren om Bouw! in te zetten voor risicoleerlingen op ondersteuningsniveau 2 en/of 3, laat deze school zien dat ook een nog bredere inzet mogelijk is en dat waardevolle resultaten oplevert. Hun aanpak bevat praktische tips waar andere scholen inspiratie uit kunnen halen.

Lees hoe de Widdonckschool Bouw! stevig heeft verankerd in haar dagelijkse onderwijspraktijk en welke factoren bijdragen aan hun mooie resultaten.

De Widdonckschool heeft Bouw! stevig verankerd in haar leesonderwijs

Op de Widdonckschool in Heibloem, een school voor speciaal onderwijs (so), is het programma Bouw! niet zomaar een interventie; het is een vast onderdeel van het onderwijsaanbod geworden. Intern begeleider Marlie Kisters vertelt hoe haar team Bouw! inzet om leerlingen preventief te ondersteunen en met succes te laten groeien in technisch lezen.

Van noodzaak naar succes

De Widdonckschool werkt sinds schooljaar 2019–2020 met Bouw!. ‘Toen ik startte als IB’er, was de extra ondersteuning en dyslexiezorg een uitdaging’, vertelt Marlie. ‘We zochten een onderbouwd programma dat echt effect heeft. Bouw! bleek precies wat we nodig hadden.’ Inmiddels is het programma stevig ingebed in de schoolpraktijk en zijn de resultaten opvallend positief.

De school telt momenteel rond de 115 leerlingen, van wie ongeveer twintig leerlingen met Bouw! werken. Bouw! wordt hier niet alleen ingezet voor risicoleerlingen, maar preventief voor alle leerlingen vanaf midden groep 2. ‘We hebben te maken met een bijzondere doelgroep en willen voorkomen dat kinderen achterop raken’, legt Marlie uit. ‘Sterke lezers doorlopen het programma gewoon sneller, maar iedereen profiteert van de systematiek en structuur.’ Wij hebben relatief kleine klassen en zetten Bouw! daarom breed in, dus echt als onderdeel van ons algemene leesonderwijs.

Continuïteit en maatwerk

Leerlingen die later instromen, sluiten zo veel mogelijk aan waar ze gebleven waren. ‘Als ze al met Bouw! werkten, nemen wij het account over. Zo niet, dan bepalen we met de instaptoets het juiste startpunt.’

Gemiddeld werken leerlingen twee jaar met Bouw!, tot ze het programma afronden of een voldoende niveau hebben bereikt. ‘We kijken goed naar de voortgang, maar vooral ook naar de motivatie’, zegt Marlie.

Lezen als vast ritueel

Eén van de sterke punten van de Widdonckschool is de vaste leestijd. Elke dag van 8.45 tot 9.15 uur wordt er schoolbreed gelezen. ‘Dat leesmoment geldt dus voor iedereen van groep 1 tot en met 8’, vertelt Marlie. ‘Kinderen werken dan aan Bouw!, lezen stil of lezen samen met een maatje of leerkracht. Zo creëren we rust, ritme en duidelijkheid.’

Leerlingen oefenen zo gemiddeld vier keer per week circa twintig minuten effectief met Bouw!. ‘We plannen dertig minuten in, omdat de opstart altijd wat tijd kost. Die twintig minuten intensief oefenen werkt uitstekend.’

Tutoren als sleutel tot succes

Een belangrijk onderdeel van Bouw! zijn de tutoren. Op de Widdonckschool is er gekozen voor verschillende soorten tutoren, waarbij onderwijsassistenten, stagiaires, leerkrachten en ook oudere leerlingen (ook VSO-leerlingen) ingezet worden. ‘Onze tutoren komen vooral uit de bovenbouw, dus groep 8, maar we kiezen soms ook voor een kind uit groep 7 of 6. Liever een gemotiveerde leerling uit groep 6 dan een ongemotiveerde sterke lezer uit groep 8,’ zegt Marlie.

De school zorgt voor een duidelijke uitleg en begeleiding. ‘Aan het begin van het schooljaar krijgen alle tutoren een instructiemoment. We leggen hun rol uit, waarbij we ze een belangrijke taak geven. Zij motiveren en sturen aan. We waarderen hun inzet met een klein bedankmomentje na de midden- en eindmeting.’

Heldere aansturing en beleid

De aansturing is strak georganiseerd. Marlie fungeert, samen met de leerkracht van groep 3, als Bouw!-coördinator. ‘Wij maken, in overleg met onze collega-leerkrachten, het schoolbreed leesschema, koppelen leerlingen aan tutoren en zorgen dat alles loopt. De dagelijkse begeleiding en ondersteuning liggen vervolgens bij de leerkrachten zelf.’

De school beschikt over een beleidskaart technisch lezen en een ingevuld plan van aanpak Bouw!. ‘Dat plan helpt om de uitvoering helder te houden en nieuwe collega’s goed in te werken’, zegt Marlie. ‘We zitten ook in onze bovenschoolse stuurgroep Bouw!, waarin we ervaringen uitwisselen.’

Evaluatie en resultaten

De voortgang wordt voortdurend op grote lijnen gevolgd, zowel in de groep als via de periodieke toetsen. ‘Leerkrachten houden zicht op de resultaten en passen waar nodig aan. Zelf zit ik niet dagelijks in de data, want dat vertrouwen we aan de professionals in de klas toe. En dat werkt, want de resultaten spreken voor zich.’

De school evalueert daarnaast ook de uitvoering. ‘We kijken regelmatig of de koppels goed werken. Als een duo niet matcht, zoeken we een oplossing.’

Tips voor andere scholen

• Begin met een helder beleid en plan van aanpak waarin je beschrijft hoe je Bouw! in wilt zetten en wie waarvoor verantwoordelijk is.
• Koppel het aan een vast moment in het rooster. Zo wordt lezen een vanzelfsprekend onderdeel van de dag.
• Zorg voor betrokken tutoren, waarbij motivatie zwaarder weegt dan perfect leesniveau. En vergeet ze niet te waarderen.
• Blijf preventief denken. Probeer leesproblemen altijd te voorkomen of zo snel mogelijk te signaleren en actie te ondernemen.
• Maak een schoolbrede aanpak waarin Bouw! goed verankerd is.

“Onze schoolbrede aanpak m.b.t. (technisch) lezen en het voortdurend (bij)stellen van doelen en deze evalueren, maakt dat het leesonderwijs continu onze aandacht krijgt. Daar hangt ook de kennis en kunde van de leerkracht mee samen. Wat bij ons dus heel goed werkt is dat Bouw! geen los programma is, maar onderdeel van ons schoolbrede beleid met betrekking tot lezen”, besluit Marlie.