Leren lezen zonder drempels

Door Luc Koning

Ieder kind heeft een eigen ontwikkeltempo en een eigen wijze van leren. Sommige kinderen pikken iets snel op en andere kinderen hebben meer herhaling en oefening nodig. Het ene kind heeft veel instructie nodig en het andere kind kan met behulp van begeleid zelfstandig leren of begeleid ontdekkend leren heel goed nieuwe dingen leren of oefenen. Iedere leerkracht ervaart die verschillen dagelijks. Ideaal onderwijs is onderwijs waarbij er een match is tussen hoe kinderen leren en het onderwijsaanbod. Het onderwijskundige antwoord op die verschillen is differentiatie. Dat is niet altijd makkelijk om te organiseren. Het leerstofjaarklassensysteem helpt niet mee om kinderen hun eigen ontwikkelingsweg te laten volgen en een ononderbroken ontwikkeling mee te maken. Het is ook de vraag of volledig geïndividualiseerd onderwijs geen nadelen kent voor de sociale cohesie in de groep en de kans op stigmatisering vergroot.

Laten we ons richten op het technisch lezen waarbij het erom gaat dat kinderen met een zodanige nauwkeurigheid en in een zodanig tempo lezen dat het begrijpend lezen niet belemmerd wordt. Dat is middengroep 6 een tempo van één woord per seconde. Optellen en aftrekken tot 100 en technisch lezen zijn cumulatieve vaardigheden die in vaardigheidsniveau geleidelijk toenemen. Daar is de differentiatie makkelijker voor op te zetten dan bij wereldoriëntatie. De vraag is of kinderen sneller mogen gaan als ze dat aankunnen en meer ontwikkelingstijd krijgen als ze daarom 'vragen’. Hoe pak je dat aan?

Er is een aantal stappen en overwegingen nodig:

De vraag is of technisch lezen wel een onderwerp is dat een noodzaak tot differentiëren heeft. Die noodzaak is er duidelijk, omdat de prestaties van kinderen op het gebied van het technisch lezen enorm uiteenlopen. Enkele voorbeelden: eind groep 3 leest de zwakste lezer op woordenleestoets met drie niveautoetskaarten 4 woorden en de beste lezer leest 281 woorden. Eind groep 4 loopt het bereik van 33-325, eind groep 5 van 44-374 en eind groep 6 van 59-411. Dat zijn grote verschillen. Je kunt van een kind dat begin groep 4 250 woorden leest niet vragen om teksten te lezen op niveau M4 (gemiddeld 135). Een tweede legitimering om te differentiëren heeft te maken met het gegeven dat dit door de aard van de leerstof (cumulatief) relatief makkelijk te doen is. Het gaat immers om een toename in snelheid en nauwkeurigheid.

Ten slotte is het nodig een lesmodel te kiezen waarin is uitgewerkt hoe die vier stromen of varianten daarop, uitgevoerd gaan worden en welke handige, digitale hulpmiddelen gebruikt kunnen worden. Voorbeelden van lesmodellen staan in het invoeringsprogramma Efficiënt leren lezen, dat u gratis kunt downloaden via www.pravoo.com.