Tijd voor gerichte keuzes en sterke kwaliteitszorg - Rapport De Staat van het Onderwijs 2026

De nieuwste editie van De Staat van het Onderwijs 2026 laat weinig ruimte voor interpretatie: het Nederlandse onderwijs staat onder druk. Niet alleen de prestaties, maar vooral de verschillen en de manier waarop scholen hun kwaliteit bewaken, vragen om aandacht.

Wat betekent dit voor scholen, bestuurders en onderwijsprofessionals? En belangrijker nog: waar liggen de kansen om écht vooruitgang te boeken?

Onderwijskwaliteit onder druk – maar niet overal hetzelfde

De Inspectie constateert dat de kwaliteit van het onderwijs ongelijk verdeeld is. Verschillen tussen regio’s en sectoren blijven groot, en kansenongelijkheid speelt nog steeds een rol in onderwijsloopbanen.

Tegelijk zien we een gemengd beeld:

• In het primair onderwijs zijn prestaties relatief stabiel.
• In het voortgezet onderwijs dalen basisvaardigheden zoals lezen en rekenen nog steeds.

Dit maakt één ding duidelijk: generieke oplossingen werken niet meer. Scholen moeten gerichter kijken naar hun eigen context en populatie.

De zwakke schakel: kwaliteitszorg

Een terugkerend thema in het rapport is het gebrek aan sterke kwaliteitszorg. Te vaak ontbreekt een systematische aanpak om onderwijs te monitoren en verbeteren.

En dat is precies waar het verschil wordt gemaakt. Scholen met een sterke kwaliteitscyclus:

• Signaleren problemen eerder
• Sturen sneller bij
• Behalen aantoonbaar betere resultaten

Toch blijft dit in de praktijk lastig. Vooral in het voortgezet onderwijs krijgt kwaliteitszorg opvallend vaak een onvoldoende beoordeling.

De sleutelrol van schoolleiders

De Inspectie benadrukt één rol keer op keer: die van de schoolleider. Als spil tussen beleid en praktijk bepaalt deze in grote mate de kwaliteit van het onderwijs.

Maar hier zit ook een knelpunt. Een aanzienlijk deel van de schoolleiders komt onvoldoende toe aan onderwijskundig leiderschap door:

• Hoge werkdruk
• Brede verantwoordelijkheden
• Personeelstekorten

De boodschap is helder: geef schoolleiders de ruimte om te focussen op wat echt telt → onderwijskwaliteit.

Vier duidelijke prioriteiten voor de komende jaren

Het rapport laat zien waar scholen de komende jaren het verschil maken. De focus ligt op vier samenhangende thema’s die direct invloed hebben op de dagelijkse praktijk.

Basisvaardigheden zoals lezen en rekenen vragen blijvende aandacht in de klas. Tegelijk groeit de behoefte aan vakmanschap van leraren en doelgericht lesgeven. Daarnaast blijft kansengelijkheid een belangrijk punt, omdat leerlingen nog niet overal dezelfde kansen krijgen.

Ook de interne organisatie speelt een grote rol. Sterk leiderschap en een duidelijke kwaliteitsaanpak bepalen of plannen ook echt leiden tot beter onderwijs. Deze thema’s zijn niet nieuw, maar de druk neemt toe en vraagt om gerichte keuzes.

Wat betekent dit voor de praktijk?

Voor scholen en besturen is uitstellen geen optie meer. De focus verschuift van plannen maken naar het daadwerkelijk uitvoeren en vasthouden van gemaakte keuzes. Dat vraagt om scherpte in de dagelijkse praktijk en om bewuste sturing op wat er in de klas gebeurt.

Het begint bij heldere doelen die richting geven aan het handelen van het team. Tegelijk is goed zicht op de ontwikkeling van leerlingen nodig om tijdig bij te sturen. Scholen die dit op orde hebben, werken niet op gevoel maar op basis van wat ze in hun gegevens terugzien. Daarnaast vraagt dit om een vaste manier van monitoren en evalueren als terugkerend onderdeel van het werk, binnen een professionele cultuur waarin collega’s samenwerken en gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen.

De rol van Lexima: van inzicht naar actie

Bij Lexima zien we dagelijks hoe complex deze uitdaging is. Scholen willen verbeteren, maar zoeken naar houvast en een praktische vertaling naar de klas.

Juist daarom geloven wij in oplossingen die inzicht geven in ontwikkeling en voortgang, leraren helpen om beter aan te sluiten bij verschillen tussen leerlingen en bijdragen aan een duidelijke kwaliteitscyclus.

Want uiteindelijk draait het niet om nóg meer beleid, maar om beter onderwijs in de klas.

Bron

• Dit artikel is gebaseerd op inzichten uit De Staat van het Onderwijs 2026. Op de website van de Inspectie van het Onderwijs is het volledige rapport te downloaden, inclusief verdiepende informatie en technische rapporten.
• De inhoud van deze publicatie is met zorg samengesteld door de Inspectie van het Onderwijs. Voor dit artikel is gebruikgemaakt van deze bron om ontwikkelingen, trends en aandachtspunten binnen het onderwijs te duiden.