Rekenachterstand begint niet bij begrip, maar bij automatiseren

Veel leerkrachten herkennen dit beeld. Een leerling begrijpt de som, maar het rekenen kost veel tijd. Bij eenvoudige bewerkingen grijpt hij terug op tellen of gebruikt hij veel tussenstappen. In eerste instantie lijkt het een kwestie van tempo of concentratie. In de praktijk ligt de oorzaak vaak dieper: onvoldoende automatisering.

Rekenspecialist Wilfred Hofstetter houdt zich al meer dan twintig jaar bezig met rekenachterstanden die ontstaan door problemen met automatiseren. Volgens hem begint het probleem vaak al vroeg in de schoolloopbaan, maar wordt het pas later zichtbaar.

“Automatiseren en memoriseren lopen door elkaar”

In gesprekken met scholen merkt Hofstetter dat één misverstand steeds terugkomt. Automatiseren en memoriseren worden vaak door elkaar gebruikt, terwijl ze iets anders vragen van een leerling.

Memoriseren betekent dat een leerling een antwoord direct weet, zoals 6 + 7 = 13. Automatiseren betekent dat een leerling een som vlot kan uitrekenen, ook als het antwoord niet direct paraat is.

In de klas zie je dat leerlingen zonder geautomatiseerde basis terugvallen op tellen. Dat werkt bij kleine sommen nog, maar kost veel denkruimte. Juist dat verschil blijft vaak onder de radar. Een leerling kan namelijk wel tot het goede antwoord komen, maar daar te veel tijd en denkstappen voor nodig hebben.

De basis ontstaat in groep 3

Volgens Hofstetter ligt de sleutel in de onderbouw. Vanaf groep 3 ontwikkelen leerlingen hun basisvaardigheden. Daar ontstaan verschillen in wat hij noemt power en speed. Power gaat over het correct oplossen van een som. Speed gaat over de snelheid waarmee dat gebeurt.

Veel leerlingen hebben voldoende power. Ze begrijpen wat ze moeten doen. Maar als de snelheid achterblijft, ontstaan problemen zodra sommen complexer worden. Bij redactiesommen of grotere getallen raakt het werkgeheugen overbelast. De leerling is dan niet meer bezig met de opdracht, maar met de tussenstappen.

Kleine haperingen, grote gevolgen

Automatiseren zit niet in één losse vaardigheid. Het gaat om een samenhangend geheel van basisbewerkingen. Hofstetter wijst op een aantal terugkerende drempels:

• Splitsen tot 10
• Aanvullen tot 10 en 20
• Rijgen
• Handig rekenen
• Basisbewerkingen tot 20
• Tafels

Als één van deze onderdelen niet vlot verloopt, werkt dat door in alles wat volgt.

In de klas zie je dat terug in strategiegebruik. Een leerling rekent bijvoorbeeld 8 + 7 via 8 + 2 + 5. Dat is een correcte aanpak, maar vraagt meerdere stappen. Zolang die stappen nodig blijven, loopt de snelheid niet op.

Waarom het lastig zichtbaar is

In de dagelijkse lespraktijk gebruiken leerkrachten verschillende strategieën naast elkaar. Leerlingen leren splitsen, rijgen, aanvullen en handig rekenen.

Dat is waardevol, maar maakt het ook lastiger om te signaleren waar het precies misgaat.

Een leerling kan een strategie kiezen die tot het goede antwoord leidt, terwijl de onderliggende automatisering ontbreekt. Pas wanneer het tempo omhoog moet of de opgaven complexer worden, komt het probleem aan het licht.

Gericht werken aan automatiseren

Om rekenachterstanden te voorkomen, helpt het om gericht te oefenen met basisvaardigheden.

Met Bareka krijgen leerkrachten inzicht in welke rekenonderdelen extra aandacht vragen. Zo zien zij snel waar leerlingen blijven tellen of veel tussenstappen gebruiken.

Rekensprint helpt vervolgens om basisbewerkingen doelgericht te oefenen. Door korte en intensieve oefenmomenten bouwen leerlingen meer snelheid en routine op.

Die combinatie helpt leerlingen om minder denkruimte kwijt te zijn aan de basis. Daardoor ontstaat meer ruimte voor nieuwe somtypen en complexere opdrachten.

Wat dit oplevert in de klas

Wanneer automatiseringsproblemen eerder zichtbaar worden, verandert er veel.

Leerlingen vallen minder terug op tellen. Ze rekenen vlotter en houden meer ruimte over voor het begrijpen van nieuwe sommen. Leerkrachten krijgen scherper zicht op waar leerlingen vastlopen. Daardoor kunnen zij gerichter ondersteunen. Ook op schoolniveau maakt dit verschil. Problemen stapelen zich minder snel op in de bovenbouw.

Wil je weten waar jouw leerlingen vastlopen?

Veel rekenachterstanden beginnen bij kleine vertragingen in de basis.

Door die drempels vroeg zichtbaar te maken en gericht te oefenen, voorkom je grotere problemen later.

Bekijk hoe Bareka en Rekensprint helpen om automatiseringsproblemen gericht aan te pakken.