Samen leren, samen groeien; de kracht van EHBI in de praktijk

Door Nathalie Appel i.s.m. het team van De Klimboom uit Arnhem en Wied en Cécile Ruijssenaars

Wat als je als schoolteam écht grip krijgt op de kwaliteit van je onderwijs? Als je weet welke kennis de leerlingen nodig hebben, hoe je daar goed op kunt aansluiten en als team een gedeelde professionele taal en visie ontwikkelt? Dat is precies wat EHBI biedt: een denkkader voor duurzame verbetering van leskwaliteit, ontwikkeld door prof. dr. Wied Ruijssenaars en drs. Cécile Ruijssenaars-Elshoff. EHBI staat voor ‘Eerste Hulp Bij Instructie’ en helpt onderwijsprofessionals de kwaliteit van de basisvaardigheden te verbeteren; met meer leerplezier, minder werkdruk en sterkere leerresultaten.

In Arnhem gingen de leerkrachten van basisschool De Klimboom ermee aan de slag. Wat begon als een zoektocht naar beter rekenonderwijs, groeide uit tot een diepgaand traject van scholing, reflectie en verandering. We spreken het team én twee EHBIbegeleiders over wat het hen heeft gebracht en waarom ze het ieder schoolteam zouden aanraden. We schuiven aan bij het team van De Klimboom en twee begeleiders van het EHBI-traject. Al snel wordt duidelijk: dit traject ging verder dan kennisoverdracht. Het ging over samen leren, over keuzes durven maken en vooral over een andere manier van kijken naar je onderwijs.

‘De scholing is intensief,’ vertelt één van de EHBI begeleiders. ‘Maar juist dat maakt het zo waardevol. Deelnemers zijn openhartig, betrokken en nemen hun praktijkervaring mee. Op de terugweg naar huis bespreken we vaak nog wat we gezien hebben: wat werkte, wat niet, en hoe kunnen we de volgende keer nog beter aansluiten bij de behoeften van de school.’ Bij De Klimboom herkennen ze hoe goed de EHBI scholing aansluit op de behoeften van de school. We waren na de eerste bijeenkomst eerlijk gezegd wat huiverig,’ zegt een leerkracht. ‘We vroegen ons af: wordt dit weer een standaardtraining? Maar dat bleek totaal niet zo te zijn. Er werd echt gekeken naar onze eigen situatie. De begeleiders kwamen terug op eerdere vragen, pasten dingen aan en gaven feedback die we meteen konden gebruiken. Dat voelde als maatwerk.’ Een andere collega vult aan: ‘De inhoud was duidelijk, de opdrachten praktisch. De manier van presenteren, met humor, maar ook veel kennis, zorgde ervoor dat je geboeid bleef. Zelfs in drukke weken keek ik uit naar de trainingen.’

In de gesprekken valt op hoe vaak het woord ‘denken’ terugkomt. EHBI draait niet alleen om wat je doet, maar vooral om hoe je denkt over leren en instructie. ‘Het traject heeft ons aan het denken gezet over wat kinderen precies moeten leren,’ vertelt een leerkracht. ‘We letten nu meer op de kwaliteit van kennis en de manier waarop we instructie geven. Ook kijk ik beter naar verschillen tussen leerlingen. Als een kind een fout maakt, kijk ik niet alleen naar het antwoord, maar naar de denkstappen erachter.’ De begeleiders knikken. ‘Dat is precies de kern. EHBI helpt leerkrachten denken vanuit de kwaliteit van kennis (feiten, procedures en metacognitie) in plaats van simpelweg de methode te volgen. Door de inzet van taakanalyse en het cyclisch observeren, plannen en evalueren kun je differentiëren op inhoud in plaats van op tempo. Dan ontstaat ruimte: elk kind krijgt de instructie die het nodig heeft, zonder dat anderen worden afgeremd.

Werken volgens de EHBI-denkwijze vraagt soms ook durf. Dat ervoer De Klimboom letterlijk toen ze besloten om de methode los te laten. ‘Na de EHBI training voelden we de urgentie om de basis van het rekenen op orde te brengen,’ vertelt één van de leerkrachten. ‘We hebben in overleg met de expert groep de rekenlessen in groep 5 zelf vormgegeven. Dat was spannend, want we wisten niet wat het zou betekenen voor de resultaten. Maar het werkte: de achterstanden werden ingehaald en de resultaten waren beter dan in voorgaande jaren. Nu gebruiken we de methode alleen nog als bronnenboek.’ Ook in de rest van de school zijn nieuwe routines ontstaan. ‘We hebben per klas, per hoofdstuk een extra oefenboekje gemaakt om de feitenkennis te versterken,’ legt een leerkracht uit. ‘De methode biedt daar te weinig ruimte voor. Nu oefenen we elke dag tien tot vijftien minuten gericht. Dat lijkt iets kleins, maar het maakt een wereld van verschil.’

Wat EHBI volgens alle betrokkenen oplevert, is een gedeelde taal over leren. ‘Teams leren om met dezelfde bril naar hun onderwijs te kijken. Hierdoor groeit de consensus over visie en aanpak binnen het team, wat bijdraagt aan rust, voorspelbaarheid en doorgaande leerlijnen in de school,’ zegt een begeleider. ‘Ze begrijpen beter wat sterke instructie is en kunnen de kwaliteit van kennis inschatten. Daardoor verdwijnt veel miscommunicatie: je hebt het ineens écht over hetzelfde.’ Deelnemers ervaren dat ook. ‘De taakanalyse heeft me geleerd beter te begrijpen waarom ik iets uitleg,’ zegt een leerkracht. ‘Ik weet nu precies wat leerlingen moeten beheersen en dat helpt om gericht te differentiëren. Je ziet sneller waar hiaten zitten en kunt daar meteen op inspelen.’

In alle evaluaties komt hetzelfde terug: de kracht van herhaling, reflectie en feedback. ‘De bijeenkomsten waren goed opgebouwd,’ vertelt een deelnemer. ‘Er werd veel herhaald, maar steeds op een andere manier. Dat hielp om de theorie te begrijpen. De feedback op opdrachten die we met het logboek maakten, was uitgebreid en direct bruikbaar. Je kon er de volgende dag meteen mee verder.’ Een ander noemt de interactie: ‘Er was ruimte voor vragen en er werd écht geluisterd. De combinatie van inhoud, teamgerichte opdrachten, responsiviteit en de manier van presenteren maakte dat ik actief betrokken bleef.’

Wanneer we vragen wat ze andere scholen willen meegeven, is het antwoord eensgezind. ‘Als je de kwaliteit van je onderwijs wilt verbeteren, echt wilt nadenken over je onderwijs en bereid bent kritisch te kijken naar je eigen handelen, dan is EHBI een aanrader,’ zegt een leerkracht. ‘Het biedt geen standaardoplossing, maar een kader om je eigen praktijk te versterken. Dat vraagt eigenaarschap en levert ook veel op.’ De begeleiders besluiten: ‘Zorg dat je EHBI met het hele team doet. Maak tijd vrij voor scholing en opdrachten, durf te onderzoeken, kritisch te zijn, te falen, opnieuw te proberen en blijf het gesprek voeren. Bewaak het proces en bovenal: heb de moed om keuzes te maken. Durf ballast los te laten, zodat er ruimte ontstaat voor kwaliteit.’ En zo eindigt het gesprek precies zoals het begon: met gedeeld enthousiasme over samen leren, over keuzes durven maken en vooral over een andere manier van kijken naar je onderwijs.